Van Virtual naar Augmented Reality in de Nederlandse pers.

virtual_reality

Virtual Reality was in de jaren ’90 dé belofte voor de toekomst. De mogelijkheden van deze tot de verbeelding sprekende technologie leken revolutionair en eindeloos. John Perry Barlow noemde het ‘the next big thing’ in computertechnologie1 , en velen zagen een leven in cyberspace helemaal zitten. Zoals Julian Dibbel bijvoorbeeld omschrijft in zijn artikel over LambdaMOO2 , was je in ‘cyberspace’ helemaal vrij van alle fysieke beperkingen, en kon je zijn wie je wilde. Maar tegen het einde van het decennium was deze hype eigenlijk alweer voorbij, de technologie heeft zich niet snel genoeg ontwikkeld om aan te slaan bij een groot publiek. 3D-visualisaties zijn inmiddels volledig ingeburgerd, maar de term Virtual Reality wordt niet veel meer genoemd, laat staan het willen ontsnappen in een virtuele wereld. Misschien dankzij de opkomst van Smartphones lijkt het zogenaamde Augmented Reality nu wel veel gebruikers te bereiken. In plaats van het creëren van een afgesloten digitale wereld, wordt er bij Augmented Reality een digitale laag over onze alledaagse werkelijkheid gelegd.
Hoe behandelde de pers deze ontwikkelingen, en welke verschillen zijn er te zien in de berichtgeving over zowel Virtual als Augmented reality?

Als we in de database van LexisNexis opzoek gaan naar Virtual Reality, zien we als vroegste notering een artikel van 17 september 1990, uit het NCR Handelsblad, getiteld: ‘Voormalige drugs-profeet Leary wordt digitale Ivanhoe; Trip achter het toetsenbord’

“In de jaren tachtig verruilde Leary zijn LSD-capsules voor de joy-stick van een personal computer. In zijn huis in Hollywood stortte hij zich op ‘geestverruimende’ computerprogrammatuur. Voorlopig hoogtepunt is zijn versie van ‘Virtual Reality’,  een nieuwe techniek die de gebruiker in staat moet stellen om via de computer gecreeerde drie-dimensionale werelden binnen te stappen en te manipuleren. Trippen achter het toetsenbord.”

Dit bericht is tekenend voor de manier waarop de hippie-cultuur een duidelijke rol speelde in de conceptualisering van Virtual Reality, met name wanneer het ging om ontsnappen aan de werkelijkheid; ontsnappen aan de problemen in de samenleving. Virtual Reality werd gezien als de ultieme drug.
De eerste notering van de term Augmented Reality in de Nederlandse pers vinden we in het Eindhovens Dagblad van 24 april, 1999. Het artikel luidt “Computers gaan gebarentaal leren” en behandelt de toekomstvisie van Prof. doc. Matthias Rauterberg, van de Technische Universiteit Eindhoven. Interessant is de vergelijking die wordt getrokken tussen Virtual- en Augmented Reality:

“Zo dwingt een systeem als Virtual Reality de gebruiker als het ware in de wereld van de computer plaats te nemen. De IPO-onderzoekers zien meer in een principe dat  Augmented Reality  heet (‘Vermeerderde Werkelijkheid’). Dat werkt precies andersom: de computer moet zich leren aanpassen aan de menselijke omgeving.”

Google Trends laat zien dat het gebruik van “Augmented Reality” als zoekterm in 2009 explosief stijgt en in de jaren daarna redelijk stabiel blijft. Duidelijk is dat de zoekterm “Virtual Reality” in ieder geval vanaf 2004 (verder reikt Google Trends niet) een dalende lijn vertoont, en in 2009 wordt ingehaald door Augmented Reality.

Een snelle blik in de zoekresutaten van LexisNexis laat zien dat dit overeen komt met de frequentie van berichtgeving over Virtual Reality en Augmented Reality in de Nederlandse dagbladen. Ik heb van elk jaar de periode van 1 september t/m 1 december genomen, omdat dit ongeveer overeenkomt met de periode die elk jaar behandeld is op Metareporter. Over deze maanden in 2008 komen slechts 3 artikelen over Augmented Reality naar voren in de kranten die we behandelen op Metareporter. In 2009 zijn dit er 17, in 2010 zelfs 28. In 2011 en 2012 zien we respectievelijk 15 en 13 artikelen waarin de term Augmented Reality tenminste één keer voorkomt. Bij Virtual Reality lijkt dit precies omgekeerd; van 1 september tot 1 december 1995 vinden we 39 artikelen waar de term Virtual Reality in voor komt, in dezelfde periode 14 jaar later zijn dit er nog maar 4.
Om meer te kunnen begrijpen van de berichtgeving over Virtual- en Augmented Reality, is het belangrijk om inhoudelijk te kijken naar de manier waarop er over beide concepten geschreven is.

Methode
Ik ben op zoek naar de framing van beide trends in de Nederlandse dagbladen. Dit doe ik naar voorbeeld van Entmans methode voor framing analyse.

“frames can be detected by probing for particular words and visual images that consistently appear in a narrative and convey thematically consonant meanings across media and time.”3

Ik ben de artikelen over Virtual Reality en Augmented Reality via LexisNexis gaan scannen op terugkerende thema’s, aan de hand van termen die iets kunnen zeggen over opvattingen omtrent de twee verschillende ontwikkelingen. De kranten die ik heb gebruikt zijn het AD, de Telegraaf, De Volkskrant, Het Financieele Dagblad, NRC Handelsblad, NRC next, het Reformatorisch Dagblad, de Spits en Trouw. Daarnaast heb ook dagblad De Pers gebruikt; een krant die nu niet meer bestaat, maar in voorgaande jaren wel op MetaReporter is geaggregeerd. In mijn analyse heb ik geen onderscheid gemaakt tussen berichtgeving van de verschillende kranten.
Ik heb voor Virtual Reality de periode genomen van 1 september t/m 1 december 1995, en voor Augmented Reality de periode van 1 september t/m 1 december 2009. Zoals eerder al genoemd komt dit overeen met de periode die we jaarijks op Metareporter hebben behandeld. Ik heb gekozen voor 1995, omdat dit de meeste resultaten opleverde, en het duidelijk een tijd was waarin het concept Virtual Reality nog een belangrijke rol speelde. Ik twijfelde of ik voor Augmented Reality de door ons zelf geaggregeerde periode in 2012 moest nemen, maar 2009 is toch het meest interessant gebleken, ook omdat dit het jaar was waar ook volgens Google Trends de belangstelling voor Augmented Reality enorm groeide. Voor de periode in 1995 kwam ik uit op een selectie van 22 relevante artikelen die nadrukkelijk ingaan op Virtual Reality, voor 2009 heb ik 15 artikelen over Augmented Reality gevonden.

Analyse
Het thema dat in 1995 het meest opviel, is dat Virtual Reality gezien werd als ‘de toekomst’. Driedimensionele simulaties van de werkelijkheid werden vaak als veelbelovend gezien. De mogelijkheden leken eindeloos, maar een enkele keer werd ook benadrukt dat de technologie op dit moment duidelijk nog niet erg ver was. Hippe termen als ‘cyberspace’ en ‘ontsnappen aan de werkelijkheid’ waren ook prominent aanwezig, maar nooit in de zin van daadwerkelijk gaan samenleven in een afgesloten digitale wereld. Onderstaande pie-charts laten de frequentie van de meest prominente thema’s zien.

1995: Associaties Virtual Reality | Create infographics

2009: Augmented Reality | Create infographics

De pie-chart van thema’s omtrent Augmented Reality in 2009 laat een heel ander beeld zien, maar op één opvallend punt komen de thema’s toch overeen; dat zowel Virtual Reality als Augmented Reality gezien worden als ‘de toekomst’. Ook nu wordt er bewonderend geschreven over de vele mogelijkheden die de technologie moet gaan bieden, terwijl nog maar de vraag is in hoeverre de verwachtingen zullen worden waargemaakt. Vanzelfsprekend wordt Augmented Reality meestal omschreven als een virtuele laag over onze werkelijkheid. Smartphones worden vaak aangehaald als het platform waar Augmented Reality op het moment de meeste mogelijkheden biedt, met name wanneer het gaat om informatie raadplegen die locatiegebonden is. Bij Virtual Reality werd er nooit over gesproken, maar in de berichtgeving over Augmented Reality speelt advertising een vrij grote rol. Dit komt waarschijnlijk omdat we in 1995 überhaupt nog geen idee hadden hoe groot de rol van advertising bij het internet zou gaan worden, tegenwoordig verwachten we niet anders. En de manier waarop er in de pers over Augmented Reality en advertising geschreven wordt, wijst er op dat we straks in de ‘echte wereld’ ook niet kunnen ontkomen aan de zogenaamde ‘filter bubble’, die volgens Eli Pariser ons overal achtervolgt en informatie voor ons personaliseert.4
Opvallend is verder dat Augmented Reality nu in de pers vaak wordt omschreven als een veelbelovend medium voor nieuwe soorten games. En terwijl we kunnen stellen dat veel hedendaagse mainstream games juist gebaseerd zijn op het visuele aspect van Virtual Reality technologie, werd in de pers van 1995 de mogelijkheden van deze technologie eigenlijk bijna niet aan games gekoppeld.

  1. Barlow, John Perry. 1990. Being in Nothingness: Virtual Reality and the Pioneers of Cyberspace. Mondo 2000, 2: 34-43. http://w2.eff.org/Misc/Publications/John_Perry_Barlow/HTML/being_in_nothingness.html []
  2. Dibbell, Julian. 1998. My Tiny Life: Crime and Passion in a Virtual World. New York: Henry Holt, 11-29.
 []
  3. Entman, R.M. “Framing US Coverage of International News: Contrasts in Narratives of the KAL and Iran Air Incidents.” Journal of communication 41.4 1991:7 []
  4. Pariser, Eli. 2011. The Filter Bubble: What The Internet Is Hiding From You. New York: Penguin Books Ltd, 189-215. []
Dit artikel is geschreven door op 13/12/2012 en is terug te vinden onder Algemeen Dagblad, Analyse, De Telegraaf, De Volkskrant, Het Financieele Dagblad, Het Parool, Metareports, Metro, Nederlands Dagblad, NRC Handelsblad, nrc.next, Reformatorisch Dagblad, Spits, Trouw, WG03. Het artikel is getagged met , , , .
Blijf op de hoogte van reacties middels RSS 2.0 feed. Je kunt een reactie achter laten, of een trackback vanaf je eigen site maken.

3 Responses to “Van Virtual naar Augmented Reality in de Nederlandse pers.

  1. Emina Bricic on 18/12/2012 at 03:04

    Hoi Sven, in je conclusie constateer je dat in 1995 de mogelijkheden van virtual reality helemaal nog niet aan games werden gekoppeld, maar hoe denk je dat dat komt? kun je hier nog verder over uitwijden? En hóe komt het precies dat augmented reality vitrual reality naar de achtergrond heeft gedrukt? Ik dacht zelf dat dat misschien kon komen doordat onze wereld nu zo gevuld is met technologie dat het bijna net zo’n surreëel gevoel kan geven als virtual reality. Dus dat we niet meer hoeven te ontsnappen naar de virtuele wereld om hetzelfde mee te maken. Dat we daarom mischien ook iets meer grip op die invasie van technologie willen houden door het hier te houden en het te controleren m.b.v. augmented reality. Wat vind jij hiervan?

  2. SvenScholte on 18/12/2012 at 18:04

    Bedankt voor je reactie Emina! Je stelt een aantal interessante vragen, waar we eindeloos over zouden kunnen discussiëren. Sommige vragen zijn makkelijker te beantwoorden dan andere.
    De term Augmented Reality geeft de indruk dat het een soort vervolg is op Virtual Reality, en dat het zijn plek heeft ingenomen, maar dat is denk ik een misverstand. Virtual Reality bestaat nog steeds, maar het is iets heel gewoons geworden. We kijken vaak lachend terug op die enorme VR-helmen die je moest dragen om het te kunnen ‘beleven’, maar veel toepassingen van deze technologie zijn wel gebleven en worden elke dag gebruikt, toepassingen waar we inmiddels niet meer van op kijken. Of zoals Steven Shaviro omschrijft in zijn artikel over virtual worlds ((Shaviro, Steven. 2007. Money for Nothing: Virtual Worlds and Virtual Economies. unpublished ms., http://www.shaviro.com/Othertexts/MMOs.pdf)) : “what seemed exciting and cutting-edge to us, all those years ago, is today entirely humdrum and commonplace”(p.3). En vooral ook: “When a medium is new, we are dazzled by its sheer newness” (p.3-4). Deze ‘newness’ is misschien wat we nu ook ervaren bij Augmented Reality, en het is nog maar de vraag of we over enkele jaren nog steeds zo enthousiast zijn.

    Wat Shaviro vooral laat zien is dat de ideologie achter een utopische virtuele wereld – die los zou staan van de echte wereld en daarom in potentie volledige maatschappelijke vrijheid moest bieden – is verstoord door de introductie van een virtuele schaarste economie (zoals bijvoorbeeld in SecondLife). Hierdoor kon er ook offline geld verdiend worden, en werd de virtuele wereld automatisch weer gekoppeld aan (de beperkingen van) de echte wereld. Maar in de pers (in 1995 tenminste) wordt niet gesproken over dergelijke virtuele samenlevingen. Zij hebben het vooral over de veelbelovende praktische toepassingen van de technologie, zoals nieuwe manieren van (navigeren door) realistische 3D-visualisaties, zoals bijvoorbeeld bij het ontwerpen van een gebouw.
    Ik denk ook niet dat we tegenwoordig heel erg bezig zijn met het willen controleren van de invasie van technologie. Ik denk eerder dat we daar met Augmented Reality veel minder grip op kunnen hebben, omdat we met het gebruik ervan in principe juist toelaten dat de technologie ons dagelijks leven binnendringt. Dit in tegenstelling tot Virtual Reality, waarbij je zelf in de computer stapte, en het ophield zodra je de computer uitzette.
    Het letterlijk willen ontsnappen aan de werkelijkheid wordt in de kranten nauwelijks inhoudelijk behandeld, maar het is denk ik onjuist om te denken dat we dat nu ‘niet meer hoeven’. Misschien willen we dat juist meer dan ooit, als je naar de enorme populariteit van games kijkt. Games bieden nu die mogelijkheid ook, want de virtuele werelden die ze kunnen bieden worden steeds meer ‘immersive’.
    Over games gesproken, waarom er in 1995 bij virtual reality niet aan games gedacht werd heeft misschien te maken met de status van games in het algemeen. We zouden kunnen stellen dat games tegenwoordig veel serieuzer genomen worden dan in 1995. Dat zou op zichzelf al een uitgangspunt kunnen zijn voor een boeiende analyse.

  3. mobile casino bonuses on 10/04/2013 at 05:19

    What’s Taking place i am new to this, I stumbled upon this I’ve found It absolutely useful and it has aided me out loads.

    I’m hoping to give a contribution & aid other users like its helped me. Good job.

Leave a Reply

Recente reacties

Recente nieuwsberichten

Tags