Evolutietheorie 2.0 – technologische selectie en ‘the survival of the cyborg’

Tegenwoordig draagt men van alles bij zich. Een portemonnee waarin we onze bankpasjes hebben, een sleutelbos waarmee we onze auto kunnen openen of ons huis in kunnen. Al deze dingen die we bij ons dragen zullen in de nabije toekomst overbodig zijn. In Parijs werd in de week van 5 november j.l. een nieuwe innovatieve technologie tentoongesteld, zo schrijft het AD van 9 november 2012

Het principe is simpel: we vergroeien met onze sleutels en pasjes. We zullen deuren kunnen openen, betalingen kunnen doen en onze auto ontgrendelen met ons eigen lichaam. De precieze werking van deze nieuwe technologie, genaamd eGo, is echter iets ingewikkelder. Om deze techniek te gebruiken heeft de gebruiker een klein zendertje nodig die kan worden ingebouwd in bijvoorbeeld een riem of een horloge. De zender bevat allerlei toegangscodes die bij de gebruiker horen. De zender geleidt deze gegevens vervolgens, via de huid, naar de elektronica van het object dat men aanraakt. Vervolgens verifieerd deze elektronica of het de rechtmatige gebruiker is en verleent al dan niet toegang tot het object. De nieuwe technologie is, naar zeggen van de ontwikkelaars, zeer veilig. Het maakt gebruik het elektrostatische veld van het lichaam en radiosignalen. Deze signalen zijn 2000 keer zwakker dan die van een mobiele telefoon. Ook over diefstal is nagedacht. De zender staat standaard uit. Het kan alleen geactiveerd worden door de gebruiker zijn vinger. Het apparaatje leest de vingerafdruk en activeert zich. Mocht het apparaat worden gestolen dan schakelt het zichzelf uit en wordt nutteloos voor iedereen met een andere vingerafdruk dan de gebruiker zelf. We zullen dus in feite samensmelten met onze sleutels en pasjes.1

Het concept van de samensmelting van mens en machine (in dit geval deze techniek) wordt ‘cyborg’ genoemd. Een cyborg, of ‘cybernetic organism’, is een mens met extensies vormgegeven door de mens zelf. Denk aan protheses, kunstharten, cochleaire implantaten2 of zelfs onze smartphones. Donna Haraway, een feministische bioloog, filosoof en socioloog, schreef in 1985 een essay over de cyborg.3 In ‘A Cyborg Manifesto’ pleitte ze voor de afschaffing van de grenzen tussen mens en dieren, organismen en machines en tussen mannen en vrouwen. Onder haar opvatting van de cyborg zijn veel mensen op de wereld al cyborg, bijvoorbeeld mensen met een gehoortoestel of een pacemaker. Ze stelt dat we onder invloed van technologie allemaal cyborgs zullen worden en de grenzen tussen mens en dier, mens en machine en fysiek versus non-fysiek zullen vervagen4. Als we deze ontwikkeling van mens naar cyborg op een evolutionair opzicht bekijken kunnen we ons het volgende afvragen: met het gegeven dat wij, de mensheid, de technologie ontwikkelen, betekent het dan dat wij onze eigen evolutie kunnen controleren? We kunnen ons immers tegenwoordig, met behulp van alle moderne technologieën, zo erg aanpassen aan de obstakels die we tegen komen.

Deze vraag is erg beladen en moet goed worden geïnterpreteerd. De evolutie van de mensheid is niet een simpel gegeven en er wordt al sinds halverwege de 19e eeuw onderzoek naar gedaan. Hier gaat het om genetische evolutie. In de vraag die hierboven is gesteld zal het niet gaan om genetische evolutie maar meer om een soort evolutie dat over een veel kortere periode wordt voltooid en, niet geheel onbelangrijk, wordt gerealiseerd door de mensheid zelf. Een evolutietheorie waarin niet biologie maar technologie de hoofdrol speelt.
Om enigszins in de buurt te komen van een antwoord op de vraag of wij nu invloed hebben op onze evolutie is het belangrijk om, in een notendop, de evolutietheorie van Darwin te bekijken. Charles Darwin publiceerde in 1859 zijn boek ‘Origin of Species’. In dit boek verklaarde hij hoe planten en dieren in een andere soort over konden gaan. Hij toonde aan dat soorten niet onveranderlijk zijn, zoals toentertijd gedacht werd. Hij noemde de verandering van soort een transmutatie. Later werd dit evolutie genoemd. Het principe van evolutie komt neer op enkele basismechanismen. Eigenschappen worden overgegeven via genen. Willekeurige mutaties in de genen zorgen voor kleine afwijkingen. De soorten, ook die met kleine afwijkingen, beconcurreren elkaar om te overleven en zich voort te planten. De soorten die de ‘beste’ afwijkende genen hebben, zullen zich beter kunnen voortplanten en hun genen wijder verspreiden. Dit wordt natuurlijke selectie genoemd. Na verloop van lange perioden zullen sommige wel overleven, en anderen, met tekortkomingen, niet. Dit kan komen door allerlei factoren zoals het klimaat, voedselschaarste of ziekten. Een soort zal zich ontwikkelen.5

Tegenwoordig leven we in een wereld waarin onze primitieve drang om te overleven niet meer voorop staat. Men neemt het bijna als vanzelfsprekend aan dat we oud worden en ons kunnen voortplanten. Daarbij komt dat de technologie die we tegenwoordig gebruiken steeds meer geavanceerd is. Als je doof bent is er een mogelijkheid om je weer te laten horen. Als je hartkwalen hebt, kan dat verholpen worden met een pacemaker. De technologie staat ons bij en maakt ons leven makkelijker. We gebruiken technologie om onszelf beter te maken. Zoals Haraway stelt, gebruiken we technologie als extensie van ons menselijk lichaam. In het posthumanisme, een stroming waarin deze metareport zeker ingedeeld kan worden, heerst de visie dat de mens beperkt wordt door het lichaam. Dit is de reden waarom we onszelf extensies aanmeten, om onze capaciteiten te vergroten. We ontwikkelen onszelf om meer mogelijk te maken. Zo kunnen we stellen dat we onszelf evolueren. Het antwoord op de vraag of wij onze eigen evolutie in de hand hebben, in achting nemend de interpretatie van de evolutietheorie zoals eerder beschreven, zal nu dus kunnen worden beantwoord met een ‘ja’. Tot nog wel de toevoeging dat we allemaal naakt worden geboren zonder enige vorm van technologie in ons lichaam, voorlopig.

  1. http://www.gemalto.com/ego/index.html []
  2. Een cochleair implantaat – kortweg CI – is een elektronisch implantaat dat geluid omzet in elektrische pulsen die de gehoorzenuw in de cochlea (of slakkenhuis) direct stimuleren. []
  3. Donna Haraway gebruikt de term cyborg op een meer politieke en gender gerichte manier dan in dit metareport. Het gaat vooral om het concept van samensmelting van mens en machine. []
  4. Haraway, Donna. “A Cyborg Manifesto: Science, Technology, and Socialist-Feminism in the Late Twentieth Century.”. Simians, Cyborgs and Women: The Reinvention of Nature. New York: Routledge, 1991. p149-181. []
  5. Darwin, Charles. “On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life.”. London: John Murray, Albemarle street, 1859. []
Dit artikel is geschreven door op 09/11/2012 en is terug te vinden onder Metareports. Het artikel is getagged met , , , , , , , , .
Blijf op de hoogte van reacties middels RSS 2.0 feed. Je kunt een reactie achter laten, of een trackback vanaf je eigen site maken.

5 Responses to “Evolutietheorie 2.0 – technologische selectie en ‘the survival of the cyborg’”

  1. JoepMeertens on 13/11/2012 at 11:56

    Interessant stuk, waarin het vooral origineel is dat je de evolutietheorie van Darwin er bij betrekt. In de tweede alinea leg je erg snel duidelijk en fijn leesbaar het concept van eGo uit.

    Persoonlijk vind ik wel dat je ‘uitstapje’ naar Darwin net iets te lang duurt, maar je komt toch wel weer heel subtiel terug bij het einde van je artikel, waarin je zowel concludeert als (nieuwe) vragen stelt.

    Het antwoord op de vraag of wij onze eigen evolutie in handen hebben, vind ik een vrij lastige. Dit aangezien de natuur (ook voor de mens) niet altijd te controleren valt en elk toeval kan zorgen voor een verandering in de evolutie. Wel is het natuurlijk duidelijk dat de mens steeds meer ‘vergroeit’ met de technologie. Dit door middel van ‘devices’, van ‘scans’, maar ook al van inwendige ‘chips’.

    Ten slotte wil ik nog even toevoegen dat ik je gekozen literatuur (ook al is het misschien voor de hand liggend) wel goed gekozen, maar vooral ook heel mooi geïntegreerd vind in de tekst.

  2. Jonne-Marie on 13/11/2012 at 16:53

    Bauke, je hebt een duidelijk metareport geschreven met een interessant onderwerp.Ook de teksten die je hebt gebruikt passen goed bij je verhaal. De evolutietheorie gaat ook uit van survival of the fittest, we verbeteren onszelf continu omdat de wereld verandert en we wel mee MOETEN veranderen om te overleven. Diegenen die niet overleven zijn niet geschikt om in de veranderende wereld te leven. Wij zijn echter al zover dat iedereen veel meer overleeft dan in Darwin’s tijd (denk: medicijnen etc.). De cyborgiaanse aanpassingen die we tegenwoordig kunnen toepassen hebben echter niets meer met overleven te maken, maar met gemak. Worden we werkelijk ‘beter’ van een systeem als eGo denk je?

    Interessant onderwerp waar veel over te zeggen valt!

  3. Baubeles on 13/11/2012 at 18:03

    Of we beter worden van het product eGo of het concept van ons lichaam als geleider gebruiken, is heel lastig. Wat is beter? Het wordt voor ons in ieder geval wel een stuk makkelijker, en simpeler. Een groep zal stellen dat we moeten stoppen en ons lichaam voor lief moeten nemen, de ander zou zeggen dat wij met onze enorme hersenen tot het gaatje moeten gaan en alles uit de kast moeten trekken wat er in zit. Zelf denk ik dat laatste, alhoewel dit moet gebeuren in een langzaam tempo zodat we er rustig aan kunnen wennen. Ook al was ik het niet eens met het laatste, toch typ ik dit verhaal op een laptop waarmee ik mijn sociale, academische, neurologische, visuele, cognitieve, en wat niet, stimuleer en mijn capaciteit vergroot.

  4. Steephveld on 13/11/2012 at 19:15

    goed stuk, mooie opbouw en het verhaal leest goed weg. Dat je gekozen hebt voor een parallel met de cyborg is natuurlijk voor de hand liggend, wel zou het ook interessant zijn geweest om de rest van haar theorie ook toe te passen (dat over informatics en datastromen). Verder weet ik niet of ik het eens ben met het idee dat we ‘evolueren’. Zelf denk ik dat er eerder sprake is van een devolueren; ons voedsel wordt steeds verder aangepast waardoor we steeds intolleranter worden voor onze omgeving. Door alle medicijnen zijn we ook steeds minder resistent van nature. We zijn door alle techniek ‘(noem het biologisch of genetisch) lui’ geworden. het is niet meer survival of the fittest maar of the one with the most resources. For all we know sterft the fittest op dit moment wel aan honger ofzo.

  5. Cristel Kolopaking on 13/11/2012 at 20:46

    Een helder stuk in een goed perspectief.

    Om even wat dieper in te gaan op het nieuwe media gedeelte: de eGo is dus geintegreerd in een horloge of riem. Dit is al een beter vooruitzicht dan een chip in het lichaam, aangezien er dan toch doemscenario’s opkomen waarbij het desbetreffende lichaamsdeel met chip en al wordt afgenomen door dieven en dergelijken.

    De naam eGo vind ik grappig gevonden, dit verwijst naar mijn idee inderdaad naar the survival of the fittest, maar wel in een andere zin. Wat ieders persoonlijke eGo omvat is een pure uitdrukking van diens rijkdom. Degene met een duur horloge zal vermoedelijk ook toegang hebben tot een duurdere auto en een groter huis. Kortom de eGo representeert letterlijk de drager en is hierdoor wel een gemakkelijk object voor misbruik. Er wordt wel gesteld dat het zichzelf uitschakelt, maar er zijn tal van voorbeelden van technologische gadgets en dergelijken waarbij het wel misgaat, omdat vrijwel alles te hacken valt. Neem bijvoorbeeld je computer, je OV-chipkaart of je bankpas die gescimd wordt. Er zal uiteindelijk een tegenwerking worden bedacht en dan gaat het pas echt weer om een survival of the fittest, namelijk de natuurkracht van mens tot mens, die zich niet meer kan verschuilen achter welke nieuwe technologie dan ook.

    Hoe dan ook, het stuk zet zeker aan tot denken, mijn complimenten.

Leave a Reply

Recente reacties

Recente nieuwsberichten

Tags