Fragmentatie door de kerk online?

Thuis op de bank in contact staan met de kerkelijke gemeenschap, thuis op de bank vragen stellen over het geloof en thuis op de bank de gemiste kerkdienst terugkijken. Een dergelijk online platform is in de huidige web 2.0 cultuur totaal geen utopie meer. Toch was er tot nog toe geen mogelijkheid een interactieve online kerk te bezoeken in Nederland. De komst van mijnkerk.nl moet hier echter verandering in brengen.

 

In het artikel Internetkerk, maar sacramenten offline uit het Reformatorisch Dagblad van 25 oktober 2012, beschrijft Reinald Molenaar de komst van de eerste internetkerk: mijnkerk.nl. Via deze online gemeenschap moeten mensen terecht kunnen met vragen, gedachtes, emoties en twijfels over geloof. Molenaar benadrukt in dit artikel echter dat de sacramenten van de kerk altijd offline zullen blijven en zo zou de gebruiker bijvoorbeeld geen avondmaal online kunnen vieren. Argumentatie hiervoor is dat de sacramenten niet vervangen kunnen worden door dergelijke online praktijken en dat bijvoorbeeld een pastoraal bezoek in het echt moet worden afgelegd. De internetkerk zal zich meer op het interactieve gedeelte richten en onderscheidt zich daarmee van een passief ingestelde populaire site als kerkonline.nl. Je zou dus kunnen spreken van een online catechisatie of een interactieve kerkgemeenschap. Hoewel in essentie de internetkerk dezelfde ideologische boodschap als de ‘echte’ kerk met zich mee zal dragen, zal uit de praktijk blijken dat door technische en sociale redenen  de internetkerk verschillende gevolgen met zich meebrengt voor de internetgebruiker.

Het artikel benadrukt dat sacramenten niet snel online zullen worden uitgevoerd, maar dat de weg naar een ‘echt’ sacrament nu wel voor meer mensen openstaat met de komst van de online kerk. Daarnaast zal het sacrament zelf  zich volgens Molenaar altijd in het echt afspelen en met dit artikel wil hij juist de interactiviteit van de rest van het geloof benadrukken.  Er is nu namelijk een nieuwe weg naar interactiviteit in het geloof met de komst van de online kerk. Dit betekent dat er dus niet alleen naar een kerkdienst gekeken kan worden die de webmaster op de site zet, maar dat de gebruikers daadwerkelijk zelf een online producent kunnen  worden. In deze web2.0 interface wisselen de gebruikers informatie met elkaar uit, kunnen ze zelf media posten en kunnen de gebruikers linken naar andere sites en gemeenschappen1. Voor de internetgebruiker van deze tijd zijn deze opties niets nieuws en zijn dergelijke eigenschappen allang en breed geadopteerd door bedrijven als Facebook, Google en Youtube. Deze actieve online rol van de online kerkbezoeker heeft echter nu andere consequenties dan  het gewone kerkbezoek.

Community’s in de web2.0 cultuur

Voor de protestantse kerk is de evolutie in online platformen  in deze situatie een uitkomst. De gebruikers kunnen makkelijk produceren, video’s delen of online vragen aan elkaar stellen. Een online kerkbezoeker hoeft immers geen kennis te hebben van html, css of andere technische barrières online, hetgeen vroeger wel vereist was voor webproductie2. Veel websites en platforms worden zo gemaakt dat het makkelijk is voor de gebruikers om te kunnen produceren en om te kunnen delen. Toch zal uiteindelijk een kerkenraad de site gaan beheren en zal de site niet als een thuis aanvoelen voor alle geloofsovertuigingen. Cass Sunstein ziet dit fenomeen veel terugkomen op het internet. Hij beschrijft dat online community’s kunnen fragmenteren van de rest van het web, omdat in sommige gevallen één ideologie dominant is. De gebruiker zal zich toch vaak aanpassen aan de heersende ideologie om het respect van andere gebruikers af te dwingen, of om überhaupt gehoord te worden3. Daarnaast zal er online net als in de gewone kerk niet snel gerefereerd worden naar atheïstische blogs of oppositionele ideologieën. Wat vervolgens kan ontstaan zijn zogenoemde webeilanden. Eilanden waarin één gedachtegoed dominant is en waar moeilijk in en uit te komen is. De komst van zo’n eiland waar eenzijdig in wordt gelinkt, werkt de eerder genoemde fragmentatie alleen maar in de hand4
.

Programmeurs en grootmachten

De actoren van de online kerk zijn een belangrijke schakel in de opbouw van de eerder genoemde interface. Zij bepalen namelijk enerzijds wat de mogelijkheden zijn van de gebruikers en anderzijds hoe het platform linkt naar andere sociale platformen. Hoewel de zogenoemde afgezonderde eilanden van Barabási natuurlijk niet  altijd doelen op grote sites als Facebook en Twitter, is wel op te merken dat  de internetkerk op al deze sociale platformen een positie in kan nemen waarin makkelijk naar de andere platformen gelinkt kan worden5. De site is bijvoorbeeld nog niet eens helemaal in de lucht, maar de gebruiker kan de pagina al wel liken of komt via de site uit bij de Twitter of Facebook pagina. Op deze manier ontstaan er dus meerdere protestantse  pagina’s die allemaal met elkaar in contact zijn.

Door deze user generated content zullen de sites groeien, maar zullen ook de dataprofielen van de gebruikers groeien. Juist dit dataprofiel is voor een groot internetbedrijf als Google interessant. Natuurlijk zitten er commerciële doeleinden achter een dergelijk dataprofiel, maar vaak dienen deze dataprofielen er ook voor om het gebruikersgemak te optimaliseren. Wat de internetkerk dus zou kunnen genereren is dat het protestantse gedachtegoed terug te vinden is in diverse aanbevelingen van sites, producten of community’s6. In theorie zou dit dus kunnen leiden tot een meer christelijk georiënteerd internet voor de gebruiker.

Via mijnkerk.nl probeert het protestantse geloof dus een nieuw publiek te bereiken. De sacramenten  zullen niet online worden uitgevoerd, maar de weg naar een sacrament zou op deze manier worden open gesteld. Toch blijkt de online weg naar het echte sacrament bepaalde consequenties met zich mee te brengen. De mogelijkheden tot interactie zullen met de komst van de kerk alleen maar toenemen door de huidige web2.0 cultuur, maar ondertussen  kan er door de macht van de actoren, de kerk en commerciële populaire internetbedrijven wel fragmentatie ontstaan bij de gebruikers van het platform.

Door: Bas Dijkmans van Gunst

 

  1. O’Reilly, T., 2007. What is Web 2.0: Design patterns and business models for the next
    generation of software. International Journal of Digital Economics, (65), pp.17–37. []
  2. Langlois, G. et al., 2009. Mapping commercial web 2.0 worlds: Towards a new critical
    ontogenesis. Fibreculture, 14. []
  3. Sunstein, Cass. 2001. Republic.com. Princeton: Princeton University Press, p. 51-88 []
  4. Barabási, Albert-László. 2002. Linked: How Everything Is Connected to Everything Else and     What It Means. Cambridge, MA: Perseus, 123-142; 161-178. []
  5. Langlois, G. et al., 2009. Mapping commercial web 2.0 worlds: Towards a new critical
    ontogenesis. Fibreculture, 14. []
  6. Lovink, G. 2012. Introduction: Capturing Web 2.0 Before its Disappearance. In Networks Without a Cause. A
    Critique of Social Media. Cambridge, MA, USA: Polity Press. []
Dit artikel is geschreven door op 02/11/2012 en is terug te vinden onder Metareports, Reformatorisch Dagblad, Uncategorized, WG01. Het artikel is getagged met , , , , , , , , , .
Blijf op de hoogte van reacties middels RSS 2.0 feed. Je kunt een reactie achter laten, of een trackback vanaf je eigen site maken.

7 Responses to “Fragmentatie door de kerk online?”

  1. FloorK on 05/11/2012 at 12:21

    Best een vooruitstrevend idee van de kerk. Wat ik wel interessant vind is dat zo’n kerkgemeenschap op internet zich zoals jij zegt waarschijnlijk zal loskoppelen van tegengestelde ideologieën, maar hoewel de site zelf waarschijnlijk niet linkt naar websites met tegengestelde ideeën kunnen gebruikers wel met elkaar in discussie gaan over bepaalde aspecten van het geloof. Het delen van verschillende visies zorgt er dan wel voor dat mensen te maken krijgen met andere meningen. Iemand kan zijn of haar twijfels op de site kwijt en hoort dan bijvoorbeeld van iemand die precies weet wat hij of zij gelooft.

    Een goed punt vind ik dat online kerkbezoek andere consequenties met zich mee brengt, omdat mensen zich natuurlijk in een digitale omgeving begeven. Leuk om over dat contrast na te denken.

  2. SanderVanHaren on 05/11/2012 at 14:26

    Absoluut een goeie zet, vreemd dat ze hier nooit eerder mee gekomen zijn. Door een eventuele online aanpak zal het allemaal een stuk toegankelijker worden voor eventuele ‘twijfelaars’ en zullen ze wellicht een stuk opener zijn aangezien ze ‘beschermd’ worden doordat er geen directe interactie is.

  3. Abram Scheulderman on 05/11/2012 at 19:36

    Ik ben erg benieuwd hoe een gematigde instantie zoals de kerk om zal gaan met het modereren van deze communities. Zover ik kan zien is mijnkerk.nl namelijk niets meer dan een (wordpress) weblog met de gebruikelijke sociale netwerkintegratie. Ik ben bang voor een doemscenario waarin internetleken voor het eerst gebruik zullen gaan maken van een open community (social network) in plaats van een forum in eigen beheer van mijnkerk.nl. Ik zie dit namelijk als een gemakkelijk doelwit voor internet trolling met onvoldoende strijdkracht en knowhow afkomstig van een team van moderators…

    Overigens mooi om te bedenken dat deze internet eilanden eigenlijk een soort verzuiling 2.0 is…

  4. TychoFrederiks on 06/11/2012 at 20:39

    Best bijzonder dat een conservatieve instelling als de kerk toch de woelige omgeving van het internet opzoekt. Hopelijk wordt het voor de bedenkers van mijnkerk.nl niet zoals http://www.church-online.nl/prikbord/ wat toch redelijk doodgebloed en verlaten lijkt. Wat ik bewonderenswaardig vindt van de initiatiefnemers, is dat ze de toegangsdrempel tot de kerk willen verlagen; of dit gaat werken zal de toekomst moeten uitwijzen.

    Zoals jij stelt zal er fragmentatie plaatsvinden op internet van de kerkgemeenschap op mijnkerk.nl. Volgens mij is dit niet zo heel verschillend van de situatie zoals die nu ook is in de offline wereld. De kerk is als gebouw en gemeenschap gesloten en daar komen, net als op de eilandjes die jij beschrijft, alleen maar mensen met eenzelfde gelovige visie op het leven. Ik denk dat de gelovige online wereld, wat fragmentatie betreft, niet zo zal verschillen van de offline wereld. Misschien ligt daar nog een kans voor de ontwikkelaars van de website?

  5. Bas Dijkmans van Gunst on 07/11/2012 at 18:10

    @Floor: Natuurlijk kunnen gebruikers gemakkelijk met elkaar in gesprek gaan over geloof en levensvragen. Feit blijft wel dat de mensen die de macht hebben op sites waar een ideologie dominant is, vaak zelf ook aanhanger zijn van de ideologie. Om op die plek te komen zal de gebruiker zich aan moeten passen aan de geldende normen en waarden. Daarnaast zijn er natuurlijk gebruikers die dergelijke ambities niet hebben, maar die wel acceptatie willen van andere gebruikers. De gebruiker kan dus wel zijn twijfels aankaarten, maar een oppositionele lezing van de ideologie wordt volgens Sunstein vaak niet geaccepteerd. Een dergelijke site is op zich onschuldig en er zal niet zo snel polarisatie plaats vinden, omdat het geloof een open karakter in ons land heeft.

    @SandervanHaren: Het online gaan van de kerk vind ik ook een goede ontwikkeling. Het geloof in Nederland is dermate groot, dat een dergelijk online platform in deze tijd onmisbaar is. Wel ben ik een voorstander van online vrijheid en ik hoop dan ook dat de pluriformiteit van het internet wordt behouden.

    @Abram Scheulderman: Natuurlijk is de site nu nog niet af, maar de intenties zijn al wel duidelijk uitgesproken op de site: “Mijnkerk.nl wordt een nieuwe internetkerk met het doel online een kerkelijke gemeenschap op te bouwen. De basis wordt hierbij gevormd door een interactieve community tussen site en sociale netwerken.” Vooral die interactie is een gevaar voor fragmentatie en op de sociale netwerken zullen naar alle waarschijnlijkheid de moderaters ook van mijnkerk.nl afkomstig zijn. Er zijn natuurlijk gevaren verbonden aan het openbaar maken van dergelijke pagina’s (trolling), maar moreel gezien is het juist belangrijk dat gelovige mensen zich op het universele web ook vrij voort kunnen bewegen. Dit om fragmentatie of zoals u het noemt verzuiling 2.0 tegen te gaan.

  6. Bas Dijkmans van Gunst on 07/11/2012 at 18:28

    @Tycho Frederiks

    Graag zou ik in willen gaan op het punt dat je maakt over de fragmentatie offline. Er zijn niet veel verschillen tussen de kerk online of offline, maar ze zijn er wel. De fragmentatie online wordt namelijk versterkt door derden. Zoals ik in het artikel beschrijf hebben bedrijven als Google belang bij de gebruikersdata en zien ze in een dergelijke community een mooie nichemarkt. De aanbevelingen van Google zijn gebaseerd op je metadata en op het moment dat de gebruiker zich enkel begeeft op christelijke sites, zal Google zich hier op aanpassen. Om een simpele vergelijking met de ‘echte’ wereld te maken: Op het moment dat je in een warenhuis bent, zal je niet zo snel naar een afdeling worden gestuurd op basis van je interesses, je geloof en je verleden.

Trackbacks

Leave a Reply

Recente reacties

Recente nieuwsberichten

Tags