Van een verticaal naar een horizontaal model van controle

In een artikel uit de NRC.Next van 17 september schrijft Marina Donner over de schendingen van auteursrechten en de strijd tegen illegale downloads. De entertainmentindustrie wil volgens haar nog steeds volgens de regels van vroeger spelen waarbij er één baas is die de controle heeft. Vervolgens claimt zij dat

internet een anarchistische chaos is waar aansprakelijkheid oneindig wordt gedeeld

Maar hoe anarchistisch is het internet eigenlijk? Ik zal ingaan op een nieuwe vorm van criminaliteit namelijk ‘cybercriminaliteit’ om hierna over te kunnen schakelen naar nieuwe vormen van controle die het internet te bieden heeft.
Cybercriminaliteit

De komst van het internet heeft ervoor gezorgd dat fysieke grenzen vervaagden, grote hoeveelheden aan informatie makkelijker toegankelijk werden, informatie en content zich sneller kon verspreiden en mensen het gevoel hadden van een nieuwe wereld waar nieuwe regels golden. Het internet heeft ook bijgedragen aan nieuwe vormen van communicatie, winkelen en helaas ook voor nieuwe vormen van criminaliteit. Deze nieuwe vorm van criminaliteit werd cybercriminaliteit genoemd en zijn vormen van criminaliteit die niet los kunnen worden gezien van computers of het internet.

In het artikel A Rape in Cyberspace schrijft Dibbel over den tekstueel georiënteerde virtual reality systeem, LambdaMoo. Spelers konden zich bij de online community voegen en door de tekstuele wereld van LambdaMoo voortbewegen en contact maken met andere spelers. Na een incident waarbij een speler (mr Bungle) grove seksuele handelingen tegen een andere speler had geuit kwamen veel andere spelers in opstand tegen mr Bungle. Hierbij rees de vraag of er stappen ondernomen moesten worden tegen mr Bungle in de tastbare wereld of dat dit incident moest worden veroordeeld door de andere spelers in Lambdamoo.

Het voorbeeld van de digitale verkrachting roept vragen op over wat wel en niet is toegestaan binnen het domein van het internet een waar de controle zich bevindt of zou moeten bevinden. Deze vragen zijn vandaag de dag nog steeds aan de orde, een voorbeeld hiervan is het downloaden van online content, denk hierbij aan muziek, films en games (en nog veel meer). Er worden vragen gesteld naar auteursrechtelijke kwesties van verschillende content en de strafbaarheid van het verspreiden hiervan. Net zoals in Lambdamoo waar de vraag werd gesteld in welke ‘wereld’ mr Bungle moest worden veroordeeld, de digitale of de tastbare zien we dat deze werelden nog steeds vermengd zijn met elkaar waardoor het internet nooit gezien kan worden als iets dat losstaat van de tastbare wereld.

 

Controle

Verschuiving van het web naar het web 2.0.

De voorbeelden van Lambdamoo en het illegaal downloaden debacle tonen dat er een verschuiving van controle plaatsvindt. Binnen Lambdamoo heeft uiteindelijk een speler de verantwoording op zich genomen om mr. Bungle van het platform te verwijderen. De hiërarchische controle waarbij een hogere macht bepaalt wat wel of niet is toegestaan werd ingewisseld voor een manier waarop de spelers invloed hadden op het lot van mr. Bungle.

Het strafbaar maken van illegaal downloaden roept de vraag op naar wie de controle heeft, het sluiten of verbieden van websites heeft weinig zin omdat de content dan via andere (digitale) wegen verspreidt raakt. Het internet ondermijnt hier als het ware de wetten die in de tastbare wereld gelden, de reproductie en verspreiding van digitale content verschilt in die zin van de tastbare content dat het ook andere regels behoeft1.

Er is hier sprake van een nieuwe vorm van controle, het internet en de computer dragen bij aan een netwerk dat uiterst flexibel is en invloed heeft op menselijke relaties2. Door de snelheid waarmee we content kunnen verspreiden ervaren we een andere vorm van tijd wat betekent dat we de wereld op een andere manier ervaren dan voorheen, informatie bestaat uit de snelheid waarmee het verspreidt wordt. Informatie (of content) moet opnieuw geclassificeerd worden binnen de huidige maatschappij om nog te kunnen blijven spreken van een hiërarchisch gestructureerd netwerk.

Anders Albrechtslund bespreekt in zijn artikel een nieuwe notie van surveillance dat voortborduurt op het werk van Foucault. Hij introduceert de term ‘horizontal surveillance’ dit is een concept dat een positieve blik werpt op het concept van controle3. Het horizontale model staat tegenover het verticale model van controle, in het horizontale concept is er geen sprake van toezicht van bovenaf maar van gelijk niveau. Het delen van informatie en content heeft een nieuwe waarde gekregen door het internet en de nieuwe vormen van tijd en ruimte. Het metaforische begrip van het Panopticon model van Foucault moet worden verworpen omdat er geen sprake meer is van controle van bovenaf. De snelheid waarmee er content en informatie gedeeld kan worden zorgt voor verschuivingen op dit horizontale vlak wanneer er bijvoorbeeld een website als de Piratebay verboden wordt. Content en informatie zijn niet te stoppen en zullen zich blijven verplaatsen binnen het nieuwe continuüm van ruimte en tijd, blijven ongrijpbaar voor controle van buiten de digitale wereld. De protocollen waarbinnen netwerken functioneren zorgen uiteindelijk voor de controle.

  1. Lessig, Lawrence. Code And Other Laws of Cyberspace The New York Times on the Web. 2000. 1 november 2012<http://www.nytimes.com/books/first/l/lessig-code.html> []
  2. Castells, Manuel. ‘Materials for an Exploratory Theory of the Network Society’. British Journal of Sociology 2000. 51:1 []
  3. Albrechtslund, Anders. ‘Online Social Networking as Participatory Surveillance’. First Monday 2008. 3:3 []
Dit artikel is geschreven door op 01/11/2012 en is terug te vinden onder Metareports, nrc.next, Uncategorized, WG03. Het artikel is getagged met , , , , , .
Blijf op de hoogte van reacties middels RSS 2.0 feed. Je kunt een reactie achter laten, of een trackback vanaf je eigen site maken.

9 Responses to “Van een verticaal naar een horizontaal model van controle”

  1. SanderVanHaren on 05/11/2012 at 12:09

    Het idee van horizontale surveillance is nieuw voor mij, wel is dit erg interessant! Ik vraag me echter wel af of dit zou kunnen werken aangezien de meeste mensen toch een stok achter de deur nodig hebben (wettelijk, verticaal). Denk je dat dat gelijken dit uiteindelijk voor elkaar kunnen doen? Zelf vraag ik me wel sterk af hoe dit er uit zou zien en of er zo’n sociale druk kan ontstaan dat het ook effectief kan zijn.

  2. MandySepers on 05/11/2012 at 12:31

    Interessant artikel!
    Ook voor mij is het begrip van horizontale surveillance nieuw. Daarom vind ik het jammer dat het begrip niet helemaal duidelijk wordt aan het einde van je artikel. Desalniettemin heb het probleem wel duidelijk uitgelegd. Vooral je cyberrapevoorbeeld vind ik heel goed. Hier wordt duidelijk wat het probleem van cybercrininaliteit is: waar ligt te macht? En waar liggen de grenzen?

    Ik ga me eens inlezen in deze nieuwe vorm van surveillance. Bedankt voor je stuk!

  3. AlisaKastelein on 05/11/2012 at 14:57

    Interessant onderwerp horizontale surveillance, de vraag is alleen of deze vorm van surveillance eigenlijk niet al vanaf het ontstaan van ‘het internet as we know it’ ingebakken zit, en het wel echt een verschuiving te noemen is. Toen Tim Brenners Lee het internet opzette zoals wij dat nu nog gebruiken, had hij als doelstelling voor het project namelijk om informatie-uitwisseling tussen wetenschappers van het CERN, die vaak samenwerkten aan internationale projecten, te vergemakkelijken. Dit werd gedaan door een omgeving op te zetten waarin projectdocumentatie en informatie aangemaakt en aangepast kon worden in een gemeenschappelijk gemaakte hypertext die via het internet te bereiken was (uit mijn eigen metareport http://metareporter.nl/2012/11/01/copyleft-piratebay-copyright/). Hierin zit ook al een sociale controle tussen wetenschappers op een horizontaal level. Ze controleren en passen elkaars werk aan en delen informatie met elkaar. Wel verschilt deze vorm van controle natuurlijk erg van het panopticon model van Foucault zoals je beschrijft in je metareport.

  4. WannesSanderse on 05/11/2012 at 15:22

    Is bij een democratie niet sprake van een combinatie van verticale en horizontale surveillance? Wij kiezen immers om de vier jaar (als ze dat volhouden) de mensen die ons verticaal controleren. Zo kiezen wij ook, indirect, de mensen die het internet door middel van wetgeving controleren. Zo is overigens ook bijna Sopa/Pipa aangenomen die een heel verregaande vorm van verticale controle binnen het protocol wilde uitoefenen. Dit is onder andere tegengehouden door het felle protest georganiseerd door mensen uit heel de wereld via het internet. weer horizontaal dus. Ik denk niet dat je kan stellen dat het een eenzijdig dan wel verticaal of horizontaal model is.

  5. Kaz on 05/11/2012 at 21:10

    Ik ben het met Wannes eens wanneer gesproken wordt over horizontale en verticale surveillance: het meest gewenste model is een combinatie van beide. Wanneer één van de twee zou overheersen wordt het een zootje. In combinatie met de claim dat het internet een anarchistische chaos is, is het wellicht interessant ook controle in de vorm van censuur hierbij te betrekken. Op enkele platformen is er niet zozeer de controle van de wetgever of de controle van de gebruikers, maar juist de controle van de eigenaar van het platform. Twitter kondige gisteren bijvoorbeeld aan tweets te scannen op schending van copyright en deze tweets vervolgens te censureren (http://venturebeat.com/2012/11/05/new-twitter-policy-for-offending-tweets-withhold-instead-of-remove/).

  6. Annefleur Schipper on 05/11/2012 at 23:16

    Interessante kijk op de controle-samenleving Sabrina!
    Wat reacties boven me ook al zeiden is een crossover van horizontaal en verticaal (een ” plus-model” ) misschien het best toepasbaar.
    Je claimt zelf ” Het metaforische begrip van het Panopticon model van Foucault moet worden verworpen omdat er geen sprake meer is van controle van bovenaf. ”
    Maar in hoeverre is dit waar? Is het feit dat websites worden geblokkeerd niet per definitie ‘ van bovenaf’.
    En is het hele concept ‘ van bovenaf ‘ niet zelf ook al heel gedateerd, want nu zijn er gewone internet-gebruikers die meer macht hebben dan een overheid.

  7. SabrinaDoornekamp on 06/11/2012 at 09:12

    Ja daar hebben jullie inderdaad wel een goed punt. Toch denk ik dat het klassieke beeld van surveillance nog steeds wel in stand wordt gehouden, denk aan rechters die piratebay willen verbiedenen, maar dat er daarnaast sprake is van een ander soort controle op het web die niet gebaseerd is op dat model van bovenaf.

  8. SanderVanHaren on 06/11/2012 at 10:14

    Absoluut mee eens Sabrina. Het lijkt mij ook dat uiteindelijk verticale surveillance uiteindelijk het enige middel is wat effectief kan zijn, simpelweg door het ontbreken van tanden bij de horizontale versie!

  9. MetareportB on 06/11/2012 at 12:40

    Grappig dat je het in feite ook een beetje hebt over wie nou de macht heeft op het internet, en hoe dat geregeld is. Daar gaat mijn stuk ook deels over: http://metareporter.nl/2012/11/01/cyberspace-en-gedateerde-manifesten-2.
    Ik haal daarin ook Rousseau en Locke aan, denkers die het begrip ‘democratie’ onder meer hebben gevormd, met hun theorieën over het ‘sociaal contract’. Zij stellen dat een maatschappij zonder duidelijke (verticale!) machtstructuur al snel vervalt in chaos en anarchie, en dat daarom de mensen onderling afspraken moeten maken over hoe de macht geregeld is (=democratie). Elke ‘plek’ waar nog niet dergelijke afspraken gelden, zou je in principe met die ‘natuurtoestand’ kunnen vergelijken, dus ook een ongereguleerd internet zou eventueel een grote chaos kunnen worden. De actoren op het internet blijven uiteindelijk toch gewoon mensen, waarvoor dit alles blijft gelden: nu al is te zien dat grote groepen mensen elke kans pakken om online dingen te doen waarvan ze heus wel weten dat het eigenlijk niet mag. Maar ze weten ook dat de controle nog niet zodanig is dat ze makkelijk gepakt kunnen worden.
    Ik denk, net als Sander, dat er in ieder geval altijd een verticale machtsverhouding moet blijven bestaan, en zolang die gebaseerd is op democratische principes (waarin we dus zelf kiezen wie die macht heeft, en hoe die wordt uitgeoefend), is er geen probleem.

Leave a Reply

Recente reacties

Recente nieuwsberichten

Tags